Một kịch bản video ngắn giữ được người xem khi nó có câu mở hoặc hình mở gây tò mò ngay trong vài giây đầu, chỉ nói một ý duy nhất, cắt nhịp nhanh, và kết theo cách khiến người ta muốn xem lại hoặc gửi cho bạn bè. Video ngắn trông như ngẫu hứng, nhưng những video chạy tốt thường được viết trước rất kỹ.
Chào bạn, đây là Nhà Sáng Tác. Video ngắn là một thể loại mới, có luật chơi riêng mà người viết truyện, viết phim chưa quen. Tập này mình không nói về thuật toán hay nền tảng nào, mà nói về phần viết, thứ vẫn quyết định người xem có ở lại hay không.
Vì sao vài giây đầu quyết định tất cả?
Người xem video ngắn đang lướt. Ngón tay họ sẵn sàng vuốt đi bất cứ lúc nào. Trong phim, khán giả đã mua vé và ngồi xuống, bạn có vài phút để dẫn dắt. Trong video ngắn, bạn chỉ có vài giây.
Vì vậy video ngắn không có chỗ cho dạo đầu. Không chào hỏi, không giới thiệu bản thân, không cảnh quay toàn cảnh đẹp mà chưa có gì xảy ra. Mọi thứ đó đẩy người xem đi.
Vài giây đầu phải trả lời được câu hỏi ngầm của người xem: vì sao mình nên xem tiếp. Câu trả lời có thể là một câu hỏi họ muốn biết lời đáp, một hình ảnh lạ, một lời hứa rõ ràng, hay một tình huống đang dở dang.
Đây không phải chuyện câu khách rẻ tiền. Một câu mở hứa điều mà video không giữ sẽ làm người xem mất lòng tin. Câu mở hay là câu mở trung thực mà hấp dẫn.
Bốn kiểu câu mở hay dùng
Kiểu thứ nhất là câu hỏi đánh trúng nỗi băn khoăn. Bạn có biết vì sao cơm nguội chiên lại ngon hơn cơm mới nấu không. Người xem từng thắc mắc điều đó sẽ ở lại.
Kiểu thứ hai là kết quả trước, cách làm sau. Video mở bằng hình ảnh thành phẩm, như một món ăn hoàn chỉnh hay căn phòng đã dọn xong, rồi mới quay lại từ đầu. Người xem muốn biết làm sao để có được kết quả đó.
Kiểu thứ ba là tình huống đang dở. Video mở giữa một cuộc cãi nhau, một tai nạn nhỏ trong bếp, một khoảnh khắc lúng túng. Người xem muốn biết chuyện gì xảy ra tiếp.
Kiểu thứ tư là một nhận định gây bất ngờ, như một điều mọi người tin là đúng nhưng thật ra sai. Kiểu này mạnh, nhưng chỉ dùng khi bạn thật sự có căn cứ. Nói sai để gây chú ý là đánh đổi uy tín.
Một video, một ý
Video ngắn không đủ thời gian cho nhiều ý. Người làm video mới hay muốn nhồi ba bốn mẹo vào một video. Kết quả là mỗi ý đều bị lướt qua, người xem không nhớ gì.
Hãy viết ra một câu duy nhất về điều người xem sẽ mang theo sau video. Mọi cảnh, mọi câu nói đều phải phục vụ câu đó. Ý khác thì để dành cho video khác.
Cấu trúc thường gặp của video ngắn kể chuyện là mở bằng câu hỏi hoặc tình huống, phần giữa đưa ra hai ba bước hoặc diễn biến, kết bằng một câu trả lời hoặc một cú xoay. Đó là một truyện cực ngắn bằng hình.
Viết kịch bản ra giấy giúp bạn thấy ý nào thừa. Nhiều người làm video kể rằng chỉ cần viết ra, họ đã cắt được một nửa những gì định nói.
Viết cho người xem tắt tiếng và nhịp cắt nhanh
Rất nhiều người xem video ngắn khi đang ở nơi công cộng, tắt tiếng. Nếu video của bạn chỉ dựa vào lời nói, họ sẽ không hiểu gì. Kịch bản cần nghĩ tới chữ trên màn hình và hình ảnh tự kể chuyện.
Một cách viết là chia trang làm hai cột: cột hình và cột tiếng. Mỗi dòng ghi cảnh quay gì và nói gì hoặc chữ gì hiện lên. Cách này giúp bạn kiểm tra xem cột hình đứng một mình có hiểu được không.
Nhịp cắt của video ngắn thường nhanh hơn phim nhiều. Một cảnh giữ quá lâu dễ làm người xem chán. Khi viết, hãy chia ý thành những nhịp ngắn, mỗi nhịp một hình mới.
Nhưng nhanh không có nghĩa là hỗn loạn. Người xem vẫn cần theo được mạch. Cắt nhanh trong một mạch rõ, đó là cái khó.
Kết sao cho muốn xem lại hoặc chia sẻ
Kết video ngắn có hai việc: khép lại ý đã hứa ở câu mở, và cho người xem một lý do để làm gì đó tiếp theo, xem lại, lưu lại, gửi cho ai đó.
Một cái kết có cú xoay nhẹ khiến người xem muốn xem lại để tìm dấu hiệu đã bỏ lỡ. Một cái kết đưa ra một mẹo thật sự hữu ích khiến người ta lưu lại. Một cái kết chạm tới một cảm xúc chung khiến người ta gửi cho bạn bè.
Tránh kết bằng lời kêu gọi dài dòng. Một câu ngắn, hoặc thậm chí chỉ để hình ảnh cuối nói thay, thường hiệu quả hơn.
Bài tập cho tập này: chọn một mẹo nhỏ bạn biết trong đời sống. Viết kịch bản hai cột cho một video khoảng ba mươi giây, câu mở phải nằm trong ba giây đầu, và cột hình phải tự hiểu được khi tắt tiếng.
Câu hỏi thường gặp
Video ngắn có thật sự cần kịch bản không?
Không phải video nào cũng cần kịch bản chi tiết, nhưng ít nhất nên có câu mở, ý chính và cái kết viết sẵn. Ứng biến tốt thường đến từ người đã chuẩn bị kỹ.
Video ngắn nên dài bao nhiêu?
Mỗi nền tảng và mỗi loại nội dung có độ dài phù hợp khác nhau. Nguyên tắc chung là dài vừa đủ cho một ý, không thêm giây nào thừa.
Có nên đọc kịch bản khi quay không?
Nên thuộc ý chứ không cần thuộc từng chữ. Đọc nguyên văn thường nghe cứng. Có thể ghi những từ khoá lên giấy đặt cạnh máy để không quên ý.
Viết kịch bản video cho doanh nghiệp có khác không?
Vẫn theo nguyên tắc câu mở, một ý, kết rõ, nhưng cần cân nhắc thêm hình ảnh thương hiệu và tránh quảng cáo lộ liễu ngay từ đầu, vì người xem thường lướt qua quảng cáo.
Dùng nhạc có sẵn trong video có cần lưu ý gì?
Nhạc có quyền tác giả. Nên dùng nhạc trong thư viện được cấp phép của nền tảng hoặc nhạc bạn có quyền sử dụng. Dùng nhạc tuỳ tiện có thể khiến video bị gỡ hoặc tắt tiếng.
