Người bận đi làm, con còn nhỏ vẫn viết được, nếu chấp nhận viết theo những mảnh rất nhỏ, chuẩn bị sẵn việc cần viết trước khi ngồi xuống, tận dụng những khoảng chờ rải rác trong ngày, và thoả thuận rõ với gia đình về một khung giờ ngắn được bảo vệ. Chờ tới khi có một buổi chiều rảnh trọn vẹn thì có khi chờ cả chục năm.
Chào bạn, đây là Nhà Sáng Tác. Phần lớn người viết không sống bằng nghề viết. Họ viết trong những khe hở của một cuộc đời đầy việc. Tập này dành cho bạn, người đang tự hỏi lấy đâu ra thời gian.
Từ bỏ giấc mơ về buổi viết lý tưởng
Nhiều người hình dung việc viết cần một căn phòng yên tĩnh, một buổi sáng dài, một tách trà và không ai làm phiền. Hình ảnh đó đẹp, nhưng với người có công việc và con nhỏ, nó gần như không tồn tại.
Chờ điều kiện lý tưởng là cách chắc chắn nhất để không viết. Bạn sẽ luôn có lý do: tuần này bận, tháng sau con thi, năm sau đổi việc. Cuộc sống không tự dọn chỗ cho việc viết.
Thay vào đó, hãy tin vào sức mạnh của mảnh nhỏ. Mười lăm phút mỗi ngày nghe ít ỏi, nhưng cộng lại trong một năm là một khối thời gian lớn. Nhiều tác phẩm đã được viết theo cách đó.
Thay đổi tâm thế này là bước khó nhất. Một khi bạn chấp nhận rằng mười lăm phút cũng là một buổi viết thật, bạn sẽ thấy thời gian ở khắp nơi.
Chuẩn bị trước để không phí mảnh thời gian
Khi chỉ có mười lăm phút, bạn không thể dành năm phút đầu để nghĩ hôm nay viết gì. Cách tốt là kết thúc mỗi buổi viết bằng một dòng ghi chú cho buổi sau: tiếp theo viết cảnh bà ngoại mở hộp thư cũ.
Có người cố tình dừng giữa câu, giữa cảnh, khi họ vẫn biết rõ điều sẽ viết tiếp. Lần sau ngồi xuống, họ chỉ cần viết nốt câu đó là đã vào mạch.
Trong ngày, khi đang làm việc khác, hãy để đầu óc nghĩ trước về cảnh sắp viết. Lúc rửa bát, lúc đi xe, lúc chờ con tan học. Khi tới giờ viết, bạn đã có sẵn chữ trong đầu, chỉ cần chép ra.
Một cuốn sổ nhỏ hay ứng dụng ghi chú trên điện thoại luôn sẵn bên mình để chộp những ý chợt đến. Người bận thường không có thời gian ngồi nghĩ, nhưng có rất nhiều khoảnh khắc ý tưởng lướt qua.
Tận dụng những khoảng chờ trong ngày
Trong ngày có rất nhiều khoảng chờ: chờ xe buýt, chờ con học thêm, chờ khám bệnh, giờ nghỉ trưa. Mỗi khoảng chỉ vài phút tới vài chục phút, nhưng đủ để viết một đoạn, phác một cảnh, sửa một trang.
Viết trên điện thoại không lý tưởng cho văn dài, nhưng rất được việc cho nháp thô, ghi chú, phác thoại. Về nhà, bạn chép vào bản chính và chỉnh sửa.
Có người tận dụng thời gian đi lại bằng cách ghi âm ý tưởng, nói thành lời một cảnh. Nếu bạn đi xe máy, chỉ làm điều này khi đã dừng hẳn, an toàn là trên hết.
Đừng ép mình viết ở mọi khoảng chờ. Có những lúc bạn cần nghỉ ngơi thật sự. Chọn vài khoảng chờ trong tuần và biến chúng thành giờ viết có chủ đích.
Thoả thuận với gia đình
Với người có con nhỏ, việc viết cần sự hỗ trợ của người trong nhà. Hãy nói rõ với vợ hoặc chồng, với ông bà nếu sống chung, rằng việc viết quan trọng với bạn, và bạn cần một khung giờ ngắn mỗi ngày hoặc vài lần mỗi tuần.
Khung giờ nên cụ thể và hợp lý: ví dụ ba mươi phút sau khi con ngủ, hoặc sáng chủ nhật một tiếng trong khi người kia đưa con đi chơi. Đổi lại, bạn cũng nhận một phần việc nhà khác, để mọi người thấy công bằng.
Trẻ nhỏ không hiểu khái niệm mẹ đang viết, đừng làm phiền. Nhưng trẻ lớn hơn một chút có thể hiểu nếu bạn giải thích, thậm chí có thể ngồi vẽ hoặc đọc sách bên cạnh trong lúc bạn viết. Đó là một thói quen đẹp cho cả hai.
Đừng giấu việc viết như một thú vui có lỗi. Khi gia đình hiểu nó có ý nghĩa với bạn, họ thường sẵn lòng giúp hơn bạn nghĩ.
Nhẹ nhàng với chính mình
Sẽ có những tuần bạn không viết được chữ nào vì con ốm, công việc dồn. Đó không phải thất bại. Đó là cuộc sống. Hãy quay lại khi có thể, không tự trách.
So sánh mình với người viết toàn thời gian là bất công với chính mình. Tốc độ của bạn chậm hơn, nhưng bạn đang viết trong điều kiện khó hơn nhiều. Mỗi trang bạn viết ra đều đáng giá.
Một điều an ủi: những trải nghiệm làm bạn bận, công việc, con cái, gia đình, cũng chính là chất liệu quý cho việc viết. Bạn đang sống đầy đủ, và điều đó sẽ thấm vào trang giấy.
Bài tập cho tập này: nhìn lại một ngày bình thường của bạn, liệt kê mọi khoảng chờ từ năm phút trở lên. Chọn hai khoảng trong số đó và biến chúng thành giờ viết trong tuần này.
Câu hỏi thường gặp
Mười lăm phút có thật sự viết được gì không?
Có, nhất là khi bạn đã chuẩn bị trước. Một đoạn văn, một cảnh ngắn, vài câu thoại. Nhiều người ngạc nhiên vì mười lăm phút tập trung cho ra nhiều chữ hơn họ tưởng.
Viết buổi sáng sớm hay tối muộn tốt hơn cho người bận?
Tuỳ cơ thể bạn. Người dậy sớm được thì sáng sớm thường yên tĩnh và đầu óc tươi. Người mệt buổi sáng có thể viết tối khi con đã ngủ. Hãy thử cả hai trong vài tuần.
Có nên hy sinh giấc ngủ để viết không?
Thỉnh thoảng thì được, nhưng thường xuyên thì không nên. Thiếu ngủ kéo dài làm bạn viết kém hơn, sức khoẻ giảm, và dễ bỏ cuộc. Giấc ngủ là nền cho mọi sáng tạo.
Làm sao giữ mạch truyện khi chỉ viết rải rác?
Giữ một trang ghi chú ngắn về những gì đã xảy ra và điều sắp viết. Mỗi lần ngồi xuống, đọc trang đó trong một phút để vào lại mạch, không đọc lại cả bản thảo.
Thể loại nào hợp với người ít thời gian?
Truyện ngắn, truyện cực ngắn, thơ, tản văn hợp với mảnh thời gian nhỏ vì hoàn thành nhanh hơn. Nhưng tiểu thuyết vẫn viết được, chỉ là cần kiên nhẫn và một hệ thống ghi chú tốt.
