Quay lại một truyện dang dở hiệu quả nhất là đọc lại thật nhanh để tìm lại mạch chứ không sửa, viết một trang tóm tắt những gì đã có, rồi quyết định dứt khoát: viết tiếp, viết lại từ đầu, hay chỉ giữ những phần còn sống. Sau đó đặt một mục tiêu thật nhỏ cho tuần đầu tiên trở lại.
Chào bạn, đây là Nhà Sáng Tác. Hầu như ai viết cũng có vài bản thảo bỏ dở nằm đâu đó, trong ngăn kéo hay một thư mục cũ. Có cái đáng quay lại, có cái nên để yên. Tập này giúp bạn quyết định và bắt đầu lại.
Vì sao mình đã bỏ dở?
Trước khi quay lại, hãy thành thật hỏi vì sao lúc đó bạn dừng. Vì cuộc sống bận lên đột ngột. Vì bí ở một chỗ cụ thể. Vì mất hứng thú với câu chuyện. Vì sợ nó không đủ hay. Mỗi lý do dẫn tới một cách quay lại khác nhau.
Nếu bạn dừng vì hoàn cảnh bên ngoài, câu chuyện có thể vẫn còn nguyên sức sống, chỉ chờ bạn trở về. Đây là trường hợp dễ nhất.
Nếu bạn dừng vì bí ở một chỗ, hãy tìm đúng chỗ đó. Thường thì sau nhiều tháng, bạn sẽ nhìn ra vấn đề mà lúc trước không thấy, vì bạn đã có khoảng cách.
Nếu bạn dừng vì mất hứng, cần cân nhắc kỹ hơn. Có thể câu chuyện không còn chạm vào bạn, vì bạn đã thay đổi. Điều đó không sai, và có thể câu chuyện cần được kể từ con người mới của bạn.
Đọc lại để tìm mạch, không phải để sửa
Khi mở bản thảo cũ, cám dỗ lớn nhất là sửa ngay từ trang một. Bạn sẽ thấy rất nhiều câu vụng, vì bạn đã tiến bộ. Nhưng nếu bắt đầu sửa, bạn có thể sẽ sa vào chương một thêm vài tháng nữa.
Hãy đọc nhanh, như đọc truyện của người khác, chỉ để nhớ lại câu chuyện đi tới đâu, nhân vật là ai, giọng kể thế nào. Có thể đánh dấu những chỗ cần sửa, nhưng không sửa.
Trong lúc đọc, để ý xem chỗ nào bạn vẫn còn thấy hào hứng. Một nhân vật bạn vẫn yêu, một cảnh bạn vẫn thấy hay. Đó là những sợi dây nối bạn lại với câu chuyện.
Với bản thảo rất dài, có thể chỉ đọc vài chương đầu, vài chương cuối và lướt phần giữa. Mục tiêu là vào lại thế giới truyện, không phải nắm từng chi tiết.
Viết một trang tóm tắt
Sau khi đọc, hãy viết một trang tóm tắt bằng chính lời bạn: câu chuyện đã đi tới đâu, các nhân vật chính đang ở trạng thái nào, những sợi nào đang mở, và câu chuyện có lẽ sẽ kết thúc ra sao.
Trang tóm tắt này có hai tác dụng. Thứ nhất, nó cho bạn bản đồ để đi tiếp mà không phải đọc lại cả bản thảo mỗi lần. Thứ hai, trong lúc viết nó, bạn sẽ phát hiện chỗ câu chuyện bị lệch, bị thiếu.
Nếu bạn không viết nổi phần câu chuyện sẽ kết thúc ra sao, đó là thông tin quan trọng. Có thể bạn đã bỏ dở chính vì không biết điểm đến. Hãy dành thời gian nghĩ về cái kết trước khi viết tiếp.
Giữ trang tóm tắt bên cạnh mỗi lần ngồi viết. Cập nhật nó khi câu chuyện đổi hướng.
Viết tiếp, viết lại hay giữ phần sống?
Viết tiếp hợp khi câu chuyện vẫn chạm vào bạn và phần đã viết về cơ bản đi đúng hướng. Bắt đầu từ chỗ dừng, dù giọng có thể hơi khác lúc trước. Giọng sẽ được làm đều khi sửa.
Viết lại từ đầu hợp khi bạn thấy câu chuyện vẫn đáng kể, nhưng cách kể cũ không còn hợp. Có thể bạn muốn đổi ngôi kể, đổi điểm bắt đầu, đổi giọng. Đừng tiếc phần cũ, nó đã giúp bạn hiểu câu chuyện.
Giữ phần sống hợp khi phần lớn bản thảo đã nguội, nhưng có một nhân vật, vài cảnh, một ý tưởng vẫn sáng. Hãy chép những phần đó ra một tệp mới, và xây một câu chuyện mới quanh chúng.
Cũng có lựa chọn thứ tư: để yên. Không phải bản thảo nào cũng cần được hoàn thành. Có những bản thảo là bài tập, đã dạy bạn điều cần dạy. Buông nó ra để dành năng lượng cho tác phẩm mới cũng là một quyết định trưởng thành.
Tuần đầu tiên trở lại
Khi đã quyết định quay lại, hãy đặt một mục tiêu nhỏ cho tuần đầu tiên. Một cảnh, vài trang, hay vài buổi viết mười lăm phút. Mục tiêu lớn ngay từ đầu dễ làm bạn ngợp và bỏ lần nữa.
Bắt đầu bằng cảnh bạn hào hứng nhất, không nhất thiết là cảnh tiếp theo theo thứ tự. Lấy lại đà bằng niềm vui trước, rồi mới xử lý những đoạn khó.
Đặt lịch viết cố định ngay trong tuần đầu, để việc quay lại không chỉ là một lần bốc đồng. Ghi lại mỗi buổi viết, để thấy mình đang thật sự trở lại.
Bài tập cho tập này: mở một bản thảo dang dở của bạn, đọc nhanh trong một buổi, rồi viết trang tóm tắt. Cuối trang, viết một câu quyết định: viết tiếp, viết lại, giữ phần sống hay để yên.
Câu hỏi thường gặp
Có nên đọc lại toàn bộ bản thảo trước khi viết tiếp không?
Không nhất thiết. Đọc lại toàn bộ tốn thời gian và dễ cuốn bạn vào sửa. Đọc nhanh và viết trang tóm tắt thường đủ để vào lại mạch.
Giọng văn đã thay đổi so với lúc trước thì sao?
Bình thường, vì bạn đã thay đổi. Cứ viết tiếp bằng giọng hiện tại, khi sửa bạn sẽ làm đều lại. Thường thì giọng mới tốt hơn, và bạn sẽ sửa phần cũ theo nó.
Làm sao để không bỏ dở lần nữa?
Xác định lý do lần trước bỏ dở và chuẩn bị cho nó. Nếu do bận, đặt mức tối thiểu nhỏ. Nếu do bí, có dàn ý cột mốc. Nếu do sợ, tìm một người đọc đồng hành.
Có nên quay lại nhiều bản thảo dang dở cùng lúc không?
Nên chọn một. Ôm nhiều bản thảo cùng lúc thường dẫn tới không bản nào xong. Chọn bản thảo bạn hào hứng nhất, hoàn thành nó rồi mới mở bản khác.
Bản thảo bỏ dở nhiều năm có còn đáng viết không?
Có thể có. Một số câu chuyện cần thời gian để người viết đủ chín mới kể được. Hãy đọc lại và tin vào cảm giác của bạn bây giờ.